Hangarau i roto i Te Marautanga o Aotearoa

ngā Tauira Wheako me ngā Tauira Aromatawai Ko ngā tauira wheako me ngā tauira aromatawai e whai ake nei he tauira noa iho. Kaupapa: ngā Waka māori Horopaki: Te marae, Te hapū, Te Iwi Kaupeka Hangarau: Te Hangarau matū, Te hātepe me Te Whakanao, Te Hanga me ngā pūhanga manawa Wheako Whakaari Nā te whakaaturanga a 'Marae' e pā ana ki ngā hoehoe waka ka tū ki tūrangawaewae ia tau hei whakanui i te Koroneihana o Te Arikinui, Te Atairangikaahu, kua whai whakaaro atu ngā ākonga ki ngā waka māori. Taumata 1 & 2 Hangarau ā-Iwi ka tirohia e ngā ākonga ētahi whakaahua o ētahi waka o Te moana-nui-a-Kiwa me te matapaki anō i ngā ōritenga me ngā rerekētanga i ngā waka māori, me te whakataurite i ngā pāinga o tēnā momo me tēnā momo; ka tāutuhia e ngā ākonga te mahi a ia kaihoe waka me te whakatau i te wāhi nui ki tēnā me tēnā, e mahi ngātahi ai, e waihoe ai te katoa; ka matapakihia e ngā ākonga te hekenga nui o te māori ki Aotearoa mā runga waka, me te whai whakaaro ki ngā āhuatanga katoa i tūtuki ai tēnei; ka whakatakoto pātai ngā ākonga, me te uiui i ētahi kuia, koroua, tae atu ki ētahi kaitārai, kaihanga waka e kitea ai monā ka taea te hanga tētahi waka māori ki ngā matū o te ao hou. Mātauranga Hangarau ka tūhurangia e ngā ākonga me tā rātou whakataurite i ngā waka māori me ngā waka o ēnei rā, i runga i te aro nui ki te momo waka me te āhua o te whakamahi; ka tāutuhia e ngā ākonga ngā hiahia me ngā uauatanga tērā ka ara ake i roto i te hoahoa me te hanga i tō rātou ake waka; ka whakahaeretia e ngā ākonga ētahi whakamātautau e whakaritea ai ngā matū tika hei hanga i tō rātou waka; ka matapaki tahi ngā ākonga i te āhua o tā rātou hoahoa i runga i te aro nui ki ngā hiahia me ngā ārai kua tāutuhia; ka whakawhiti whakaaro tahi ngā ākonga e pā ana ki tā rātou hoahoa i tētahi waka māori kāore e hangaia ki ngā matū tūturu a te māori; Ka whakatakotohia e ngā ākonga tā rātau hoahoa ki te akomanga me te whakamārama i ngā matapono o te hoahoa Ka whakamahia e ngā ākonga ta ratau hoahoa hei hanga tauira ma te pepa maro, tētahi mea orite rānei, ā, ka arotake i ā rātau ake mahi ki ngā hiahiatanga me ngā huarahi i whakaatuhia i roto i tā rātau hoahoa Aromatawai Ko te aronga nui i tēnei tauira, tērā pea ko te whakataurite me te arotake i ngā momo waka māori i runga anō i te mahi ka taea e tēnā me tēnā. Taumata 3 & 4 Hangarau-ā-Iwi ka whakatakoto pātai ngā ākonga, me te uiui i ētahi kaihanga waka o ēnei rā e kitea ai te rerekē haere o te hoahoa waka i roto i ngā tau, me te whakatau i ngā take i pēnei ai te āhua; ka rangahaua e ngā ākonga te kawa me ngā tikanga whānui e haere tahi ana ki te hanga waka māori, me te whakatau mona kua rerekē anō ēnei i ēnei rā nei.
mātauranga Hangarau ka tāutuhia, ka tūhurangia ngā matapono o tētahi waka māori, me te tāutu i ngā āhuatanga matua i whakatauhia ai te hoahoa, pēnei i ngā matū, te taha haneanea, me te taha haumaru, ā, me te arotake i te pāi o te hoahoa i runga i te whai whakaaro ki te take i hangaia ai te waka me te āhua o te whakamahi;		comfort
ka toroa e ngā ākonga tētahi wāhi kēi reira e hangaia ana he waka māori, me te matapaki tahi ki ngā kaitārai i ngā tikanga hanga waka e whaia ana i ēnei rā. Ko tā rātou mahi, he whakaahua, he whakamārama i ngā āhuatanga e āhua orite ana, e rerekē ana rānei, ina whakatauritea ki ngā āhuatanga tārai o mua;
ka rangahaua e ngā ākonga ngā tikanga toko i te waka māori, me te tūhono i ēnei ki te momo me te take i hangaia ai te waka, ka whakataurite, i tā rātou i kite ai ki ngā tikanga toko waka o ēnei rā;		method of propulsion
ka whakaemi whakamōhiotanga ngā ākonga mai i ō rātou hoamahi e pā ana ki ngā hiahia me ngā uauatanga tērā ka ara ake i te whakatakoto hoahoa me te hanga kōmaru, te hanga hoe rānei. Katahi rātou ka tahuri ki te hanga tauira o tā rātou i kōwhiri ai. Tērā pea ko te kaupapa o tā rātou mahi, ko te hanga taonga mō tētahi whakataetae takahi haere i ngā moana o te ao, ko tētahi whakataetae haere waka ā-rohe, ko tētahi whāinga pārekareka noa iho rānei.		sail
Aromatawai Ko te aronga nui pea i tēnei taumata, ko ngā whiriwhiringa i te taha hoahoa e whakatakotohia ai tētahi otinga whai patanga tonu. Taumata 5 & 6 Hangarau-ā-Iwi ka whakahaeretia e ngā ākonga tētahi patapatainga i te hunga e whai wāhi mai ana ki ngā mahi e pā ana ki te waka māori e whakatauria ai ngā āhuatanga i noho tiketike mai ai te waka māori ki te ao māori; ka rangahaua e ngā ākonga te kawa me ngā tikanga e pā ana ki te tārai me te hanga waka māori i runga i tā rātou uiui i ētahi koroua, kuia, tae atu ki ētahi kaitārai, kaihanga waka. Mātauranga Hangarau
Ka whakaturia e ngā ākonga tētahi whakaaturanga mā ō rātou whānau hei whakaari:		exhibition
a) i te whai pātanga o tēnā me tēnā momo waka māori i runga anō i ngā hiahia kua tāutuhia; b) e whaia tonutia ana, e uaratia tonutia ana ētahi o ngā matapono hangarau o o tātou tūpuna i roto i ngā mahi hanga taonga haere moana (pēnei i te waka, i te kōmaru rānei) i ēnei ra. Me whai ngā ākonga ki:
te whakatakoto i tētahi mahere mō te whakaaturanga, tae atu ki ana whāinga, te ara whai tikanga, te tāutu me te toha i ngā mahi hei mahi ma tēnā me tēnā, te putea me tētahi mahere e pā ana ki te taha whakatairanga;		critical pāth
te whakatakoto i ētahi mahere, ētahi tūhinga whakaahua me ētahi hoahoa o ā rātou tauira;		sketches
te hanga tauira o te waka, i runga anō i te whai i ngā whakatau e pā ana ki te hātepe me ngā matū; te whakatakoto i a rātou mahi, tae atu ki tētahi arotakenga i te whai pātanga o ngā waka māori; te whakahaere me te arotake i te whakaaturanga. Aromatawai Ko te aronga nui pea i tēnei taumata ka aromatawai te kaiwhakaako i ngā mahi kua tūtuki me te ara whai tikanga, i runga i te tūhi me te whakaatu a ngā ākonga i ngā āhuatanga katoa o te hātepe ki tētahi pukapuka. Kaupapa: Te mahi Kai, tae atu ki te Rokiroki me te Tohu Kai Horopaki: Te Whānau, Te Kāinga, Te marae, Te hapū Kaupeka Hangarau: Te Hangarau Kai, te Whakanao me te hātepe, te Hangarau matū Wheako Whakaari Kei te whare wānanga te koka o Amiria e whai ana i te matauranga ahuone. Kōrero tahi ai ia ki tana kuia mō ngā mea e ako ana ia, ā, e kaika katoa ia ki te whakatinana i ana whakaaro e pā ana ki te whakatipu kai i runga i ngā tikanga māori, otira, me te whai anō i ētahi o ngā whakaaro o tana kuia. Kāore e tino hihiko ana te ngākau o Amiria. He taonga tonu ki a ia ngā wā e wātea ana ia, ā, kāore ia e hiahia whakapau i aua haora ki te ngāki i te māra. He pāi ake ki a ia te haere ki te whare hokorau, ki ngā wāhi hoko o rangaranga rānei, ka hoko kai mai i reira. Taumata 1 & 2 Hangarau ā-Iwi ka whakatakoto pātai ngā ākonga me te kōrero tahi ki tētahi kuia, koroua rānei e pā ana ki ngā tikanga i whaia i te wā o te whakatipu me te hauhake kai; ka hangaia e ngā ākonga tētahi tūtohi pākitara e whakaatu ana i ngā kai e kainga ana e ngā tangata o ētahi atu iwi o te ao. Mātauranga Hangarau ka whakawhiti whakaaro tahi ngā ākonga e pā ana ki ngā momo kai tērā pea i kainga e o tātou tūpuna i te ra kotahi, a, ka whakatairite i tēnei ki ngā kai kua kainga e ngā ākonga i ngā haora e 24, katahi anō ka pāhure ake. Ko ngā mea hei āta tirotiro ma rātou, ko te kaha wātea mai o ngā kai, ngā momo kai e wātea ana, tae atu ki te āhua o te rokiroki me te taka i ngā kai;		availability of food storage; preparation
ka whiriwhirihia e ngā ākonga tētahi kai i kainga i ngā ra o mua, a, e kainga tonuhia nei i ēnei ra, me te whakatau pēhea ai te whakatipu me te hauhake i taua kai, i ngā ra o nehe, a, ka whakatairite ki te āhua o ēnei ra. Me whai whakaaro anō ki ngā hiahia o o tātou tūpuna, me o tātou nei hiahia i ēnei ra; ka ohia manomano ngā tamariki e pā ana ki te tao kai i runga i te kore hiko, a ka whakatairite i tēnei ki ngā tikanga tao kai o ēnei rā. Me whai whakaaro anō ki te mama o te whakamahi i tēnā me tēnā tikanga, te kaha wātea mai o ngā rauemi, me ngā hiahia o ngā tangata. Ka hangaia tētahi tūtohi hei whakairi ki te pākitara e whakaahua ana i ēnei whakatairitenga; ka whakarite te kaiwhakaako kia toro atu te karaehe i tētahi mara huawhenua, mara huarakau rānei me tētahi whare whakanao kai. Ko tā ngā ākonga, he whakatakoto pātai me te uiui i ngā tangata e mahi ana i aua wāhi e pā ana ki ngā hangarau e whakamahia ana e rātou.		food processing plant
ka whakatau ngā ākonga i tētahi rārangi kai, a, ka whakatikatika i tētahi mahere mō te tao kai kāore he hiko, ka arotake i ngā hua ma te whakamātau me te āhua o te pāi o ngā kai ka whakatau ngā ākonga i tētahi momo kai, ā, ka whakatikatika i tētahi mahere mō te whakatipu me te whakaputu i ngā kai, me te āta whakatau i ngā hiahiatanga mo ngā kai i kowhiria e ratau. Muri iho ka ahei ratau ki te whakahaere i te mahere, ka mau ake i ō rātau matūa ki te kura ki te arotake i ā rātau mahi Aromatawai Ko te arotahinga pea i konei, ko te whai kia marama ngā ākonga ki ngā hangarau o ia rā. tērā ka whakarite ngā ākonga i tētahi kōrero hei kauhau atu ki o rātou hoamahi e pā ana ki te rerekē haere o ngā hangarau whakatipu kai, hauhake kai, taka kai, rokiroki kai i roto i te takanga o te wā.   Taumata 3 & 4 Hangarau ā-Iwi ka tirohia e ngā ākonga ngā tikanga-ā-iwi e hangai ana ki te mahi hangi i te ao māori, me te whakatairite i ēnei ki ngā tikanga-ā-iwi a ētahi atu momo tangata huri i te ao, e whakamahi ana i tētahi momo umu hei tūnu kai; ka whakahaeretia e ngā ākonga tētahi pātapataitanga i ngā tangata o ētahi marae e kitea ai he aha i mau tonu ai te hangi hei huarahi tao kai, ā, he aha i pāi ake ai te hangi, tēnā i tētahi atu huarahi tao kai i ētahi hui. Mātauranga Hangarau ka hopara, ka whakawhiti whakaaro ngā ākonga e pā ana ki ngā momo umu ka taea hei tunu kai, me te aro nui ki ngā hiahia o ngā tangata, me ngā āhuatanga e orite ana, e rerekē ana rānei; ka whakatairitea e ngā ākonga te āhua o te tunu kai ki te umu me ētahi atu huarahi tūnu kai, me te arotake i te kaha whaihua o tēnā me tēnā. Me arotahi ko te nui o te wā ka pau ki te whakariterite i tēnā me tēnā, te utu, te kaha wātea mai o ngā rauemi, me ngā hiahia o ngā tangata; kua whai ngā ākonga me te kaiwhakaako kia mahia e rātou he hangi ma ngā matua, me te whiriwhiri anō i tētahi kaupapa e tahuna ai tētahi hangi. Ka whakararangitia mai ngā mahi hei mahi, me te toha i ēnei ki tēnā me tēnā e tūtuki pāi ai te taka, te tunu, me te hora i ngā kai; ka rangahaua e ngā ākonga ngā tangata o tō rātou hapori e kitea ai he aha i noho motuhake mai ai te hangi i ētahi atu huarahi tunu kai.   Me whai whakaaro anō rātou ki ēnei pātai e whai ake nei; me matua tanu te hangi ki te whenua, he rerekē anō te tawara, te kakara rānei; he rerekē anō te momo kai ka raua atu ki te hangi; he rerekē anō te rahi; ko ētahi tangata anake e āhei atu ana ki te mahi hangi? kua noho ngā ākonga ki te whakarite i tētahi hangi mō te tau 2050, me te whakatau anō i ngā hiahia me ngā rauemi a ngā tangata a tērā wā; ka hangaia e ngā ākonga tētahi pānui whakaahua e ki ana he wā anō ko te hangi te tino huarahi tūnu kai. Aromatawai Ko tētahi aronga nui i konei, ko tā ngā ākonga arotake i te hangi hei huarahi pāi mo te tūnu kai, me tō rātou marama ki te āhua me ngā mātāpono o te tunu kai ki te umu. tērā ka riro mā ngā matua tonu e arotake te pai o ngā ākonga ki te whakatutuki haere i ngā mahi. Taumata 5 & 6 Hangarau ā-Iwi kua rangahaua e ngā ākonga te hononga i waenganui i ngā pūnaha mahi kai, rokiroki kai, me ngā tikanga, ngā whakapono me ngā whakaaro o ētahi atu iwi, huri i te ao; ka kōrero ngātahi ngā ākonga ki ngā tangata i tō rātou hapori e kitea ai he aha ngā tikanga tohu kai e pai ana ki a rātou hei tohu i ngā kai e kohia ana e rātou. Mātauranga Hangarau
ka haere ngā ākonga ki tētahi whare hokorau. Kua oti kē i a rātou te whakatakoto pātai, ā, ko tā rātou mahi he uiui i ngā kaimahi e mohio ai rātou ki ngā huarahi rokiroki kai, tohu kai e whakamahia ana. Ko te tikanga ka taea anō e rātou te whakaatu me te whakamarama i ēnei huarahi. Ka whakaaturia tā rātou i kite ai ki te whakaahua, ki te kauwhata rānei;		supermarket storage; preserving
ka rangahaua e ngā ākonga te rerekē o te āhua o te taiao ki ngā māori tūatahi i tae mai ki Aotearoa, me te āhua o tā rātou whakarereke i ngā tikanga whakatipu kai, rokiroki kai, taka kai, tae atu ki te tohu kai, e hangai ake ai ki te āhua o tō rātou taiao hou; ka whakatairitea e ngā ākonga ngā tikanga rokiroki me ngā tikanga tohu kai o mua me ērā e whaia ana ināianei, me te whiriwhiri mehemea e mau tonu ana ētahi o ngā āhuatanga rokiroki, tohu kai o mua. Ko ngā mea kia tirohia, ko ngā āhuatanga noho haumaru, noho kiriora, te totika o te āhua o te kai, me ngā tikanga whakanao;		hygiene
ka mahi ā-ropu ngā ākonga, ā, ka whai ia rōpū i tana ake kaupapa mahi. Ko tā rātou mahi, he whakatakoto mahere, he whiriwhiri rauemi, me te hanga i tētahi tauira, tētahi hoahoa, tētahi pūnaha, tētahi taonga rānei e tūtuki ai ngā hiahia o tētahi huinga tangata. Hei tauira, tērā pea ko tētahi huinga tangata e hiahia ana ki te kai, ā, ka mau tonu tēnei hiahia mō tētahi wā roa, engari kāore pea e tino nui ana a rātou rauemi, arā, kāore pea rātou e whai hiko;
kua whakahaere rangahau ngā ākonga e kitea ai mehemea i whakamahia anō e ō tātou tipuna ngā momo hangarau pēnei i te whakatipu ā-wai hei whakatipu kai;		hydroponics
ka hoahoatia e ngā ākonga tētahi pūnaha e whakamahia ngātahitia ai ngā tikanga o nehe me ngā tikanga o ēnei rā hei whakatipu i tētahi momo kai mā tētahi huinga tangata.
Aromatawai Ka arotahitia i konei te matau me te marama o te ākonga ki ngā mātāpono rokiroki kai, tohu kai i a rātou e whakatakoto otinga ana, i runga i ngā kōrero ka hoki mai i ngā kiritaki.		consumer
Kaupapa: Te mahi Ika Horopaki: Te Kāinga, Te marae, Te Iwi, Te Hapori Kaupeka Hangarau: Te Hangarau Kai, te Whakanao me te hātepe, te Hangarau matū, te Hanga me ngā pūhanga manawa Wheako Whakaari I a ia e hararei ana i to tana kuia me tana koroua, ka haere tahi a Te Rāwhiti me tana koroua ki te hi i runga i tētahi waka pākupaku nei. Ko te whakaaro, kia mau i a raua he ika hei kai mā rātou tokotoru i taua pō rā. He rangi pāi tonu tēnei mō te hi. I pāi noa iho ki a Te Rāwhiti tana whakahoki atu i tana ika tūatahi ki a Tangaroa, engari kāore ia i tino pāi ki te whakahau a tana koroua, pēnei nā, kia toru anahe ngā ika ki a raua, ā, ka nui tēnā. Ki ta Te Rawhiti, nā te mea he maha tonu ngā ika i te wai, me nui ake i tērā ngā ika ka mau i a raua. Taumata 1 & 2 Hangarau ā-Iwi
ka uiuia e ngā ākonga tētahi matanga kai e mohio ai rātou ki te wāhi nui ki te ika i roto ngā kai e kāinga ana e te tangata, me te uiui ano i ētahi kuia, koroua e kitea ai te wāhi nui ki te ika i roto i ngā kai a ō tātou tipuna;		dietician
kua pānui ngā ākonga i te kōrero mō maui me te hinga ake o Te Ika a maui, me te kimi mai i ngā hononga i waenganui i tēnei me te wāhi nui ki te mahi ika i roto i ngā mahi a ō tātou tipuna. Mātauranga Hangarau
kua whakawhiti whakaaro tahi ngā ākonga, me te hanga tūtohi ripo e pā ana ki tēnei kaupapa "Mai i te ika e rere ana i te moana ki te ika e mau mai ana ki taku hamapaka"; ka kōrero tahi ngā ākonga mō ō rātou wheako e pā ana ki te mahi ika, me te matapaki i ngā āhuatanga i kiia ai i ētahi wā he 'tino pāi' ngā ika i mau. Ka whakaaturia tā rātou i whakatau ai ki te whakaahua;		flow chart
kua toro atu ngā ākonga i tētahi pākihi mahi ika, i tētahi whare whakanao ika rānei me te hari atu i ētahi pātai hei uiui ki ngā kaimahi e pā ana ki ā rātou mahi;		commercial fishing enterprise; fish processing plant
kua hopara ngā ākonga i ngā āhuatanga orite me ngā āhuatanga rerekē o ngā tikanga ika i ngā wai hohonu o Tangaroa, i te takutai me te wai māori.		coastal
ka tātai, ka hanga, a, ka whakamātau ngā ākonga i tētahi tauira o tētahi taputapu hei āta whakarite ka whiwhi rātau ki tētahi "haonga ika tino pāi". ka whakatau ngā ākonga i te hiahiatanga ki te haere ki te hi ika i roto i to ratau ake rohe, ki te whakatakoto kaupapa, te whakatikatika i a rātau me te titiro ki ngā rauemi kēi te wātea ki a rātau, ā, ki te whakatakoto hoki i te mahere ki te aroaro o tō rātau kaiwhakaako. Ka haere ngā ākonga ki te hi ika i runga i te tautoko a te kaiwhakaako, a, ka arotakehia e ia a ratau mahi e ai ki ngā hiahiatanga i whakatauhia i mua atu. Aromatawai Tērā ka āta tirohia e ngā kaiwhakaako te kaha marama mai o te ākonga ki ngā hangarau mahi ika o ia rā. Taumata 3 & 4 Hangarau ā-Iwi; ka kōrero tahi ngā ākonga ki ētahi kaumatua e pā ana ki ngā tikanga māori e hāngai ana ki tēnei mea, te mahi ika;
pakihi mahi ika e mōhiotia ai ngā wa e haere ai rātou ki te mahi ika. Me whiriwhiri, me arotake anō hoki ngā ākonga i te pānga mai o ēnei āhuatanga e rua ki a Tangaroa.		commercial fishermen
mātauranga Hangarau
kua whiriwhiri, kua whakamārama ngā ākonga i ngā mātāpono hangarau e noho tūapapa mai ana ki ngā tikanga me ngā taputapu mahi ika a ō rātou tipuna (hei tauira, ko ērā e whakamahia ai he aho, he kupenga, he matira, he matau, he hinaki, he pā, he marau, he tao, he aha atu, he aha atu);		line rod; weir; dredge; spear
ka whakatairitea e ngā ākonga ēnei tikanga me ērā e whaia ana i ēnei ra, me te whai whakaaro ki: ngā hiahia o ngā tangata, te momo ika e whaia ana, ngā momo rauemi e wātea ana hei hanga taputapu, te hanganga o ngā taputapu, tae atu ki ngā āhuatanga taiao;
ka whakatakoto ngā ākonga i tētahi tūtohi e kitea ai nā te pānga mai o te konganuku ki ngā tikanga mahi ika o neherā. Me whakaatu te tūtohi nei i te āhua i ērā wā me te āhua ināianei;		metal
kua mahi a-ropu ngā ākonga ki te hanga i tētahi puka tohutohu hei whai ma te tangata e taea ai e ia te hanga me te whakamahi i tētahi hinaki i hoahoaina e ngā ākonga mō tētahi o ngā awa, ngā koawa rānei o tō rātou takiwa; kua tahuri ngā ākonga ki te hanga me te whakamahi i tā rātou hinaki. Aromatawai Ko tētahi aronga nui, ko te kaha matau me te kaha mārama o te ākonga ki ngā mātāpono o ngā tikanga mahi ika o mua, me ērā o nāianei, me ta rātou arotake i te whaihua o ēnei i runga anō i ngā pāearu kua oti kē te whakatakoto. Hei aromatawai i ngā pumanawa hangarau o ngā ākonga, ka taea pea te tirotiro te whaihua o a rātou hinaki, arā, me te tika anō o te hanga. Taumata 5 & 6 Hangarau ā-Iwi ka pātapataihia e ngā ākonga ngā mea o tō rātou hapori e kitea ai he aha rātou i hoko ai i tētahi momo ika, kaua ko tētahi atu. tērā pea ko te momo ika tonu te mea nui, ko te āhua o te takai, o te pouaka rānei, ko te āhua o te rokiroki, ko te āhua rānei o te taka i te ika;
ka riro ma ngā ākonga e whakarite tētahi taukumekume i waenganui i ngā matanga e whai ana i ngā tikanga mahi ika o mua me ngā matanga e whai ana i ngā tikanga mahi ika o te ao hou e kitea ai te whaihua o tēnā me tēnā;		specialist
kua kōrero tahi ngā ākonga ki ētahi kaumatua me te whiriwhiri i te pānga mai o ngā tikanga mahi ika hou ki ngā kai e kainga ana e rātou i ēnei wā. Mātauranga Hangarau
ka kohia, ka whakaroputia e ngā ākonga ētahi kōrero mai i to rātou hapori e pā ana ki ngā momo ika e pāi ana ki a rātou hei kai. Me whai whakaaro ki ngā momo ika, te tawara, te kaha mohou me te kaha wātea mai o te ika;		taste; freshness availability
ka mahi ā-ropu ngā ākonga ki te whakatakoto mahere e riro ai mā rātou tonu e rato ai he ika ki te hapori. Ka mahia tēnei me te aro nui ki ngā hiahia kua oti kē te kimi mai, me te whai whakaaro anō ki ngā rauemi e wātea ana, tae atu ki ngā haora me te putea ka pāu ki tēnei kaupapa;
ka hoahoaina e ngā ākonga tētahi rautaki hokohoko hei tautoko i tā rātou e whakarite nei;		marketing strategy
kua whakaaturia e tēnā e tēnā rōpū tā rātou mahere ki ērā atu rōpū, me te whakaatu anōki ētahi tangata o te hapori, ā, ka whakawhiti whakaaro tahi ki te pāi o tēnā me tēnā whakaaro, ara monā ka taea te whakatinana, kāore rānei;
ka hopara, ka tātari, ka arotake ngā ākonga i te pūnaha hopunga ika, me te aro nui ki te pānga mai o tēnei pūnaha ki ngā tini a Tangaroa, me te pānga mai anō hoki ki ngā māori kua roa noa atu te wā e hao ika ana i ngā tauranga ika e mōhio ana rātou;		fishing quota system
ka tahuri ngā ākonga ki te whiriwhiri, ki te whakatakoto whakaaro hou e pā ana ki te mahi ika i ngā ra kēi tūa i te awe mapara, me te āta whai whakaaro ki ngā āhuatanga pēnei i ngā hiahia, ngā huarahi ka wātea, te utu, me ngā rawa ka wātea.
Aromatawai Ko te arotahinga pea i konei, ko te kaha whai takenga o te mahere i hangaia e ngā rōpū. E tūtuki ai tēnei, ka riro pea ma ērā atu rōpū me ētahi o ngā tangata o te hapori e whakaki tētahi puka arotake. Ko tēnei puka arotake, he mea whakatakoto e ngā ākonga tonu me te āta whakaatu i ngā pāearu e hangai ana.		feasibility
Kaupapa: ngā Kakahu Horopaki: Te whānau, Te Hapori, Te Taiao Kaupeka Hangarau: Te Hangarau matū, Te Whakanao me te hātepe Wheako Whakaari Tērā a Awhina e matakitaki ana i ngā kaihoe waka. E mau hieke ana rātou. Ka miharo ia, i te mea kāore ngā kaihoe i maku. Taumata 1 & 2 Hangarau ā-Iwi ka whakahaeretia e ngā ākonga tētahi pātapatainga i tētahi wāhi hokohoko e pātata ana ki a rātou. Ko tā rātou mahi, he kimi mai he aha i pāi ai te tangata ki ētahi kakahu o ia rā, ā, kāore i pāi ki ētahi atu. Ka oti ana tā rātou uiui haere, kua noho rātou ki te hanga whakaahua, ki te hanga kauwhata rānei hei whakaatu i ēnei raraunga; kua whakatakoto pātai ngā ākonga hei pātai atu ki ētahi kuia, koroua e mōhiotia ai ō rātou whakaaro ki te rerekē haere o ngā kakahu kua kite rātou i roto i ngā tau. Mātauranga Hangarau ka tāutu ngā ākonga i ētahi momo kakahu, me te whakaropu i ngā kakahu i runga anō i te āhua o te mahi e mahia ana e ngā tangata e mau ana i aua kakahu; ka whiriwhiri ngā ākonga i tētahi huinga kakahu e kuhuna ana hei mahi i tētahi mahi. Ka whakamārama rātou i ngā āhuatanga o te momo pāpanga i whakamahia hei hanga i aua kakahu e hāngai ai taua momo pāpanga ki te mahi. Me whakamātau rātou i ngā āhuatanga pēnei i te pāi ona ki te ārai atu i te wai, ki te ārai atu i te mahana, ki te pupuri rānei i te mahana;
ka ohia manomano ngā ākonga e pā ana ki ngā puweru i whakamahia e o tātou tūpuna (hei tauira, ko ngā kahu me ērā atu momo puweru mō te tinana, ngā taonga mō te mahunga, me ngā momo hu o nehera, pēnei i te pārekereke). Me aro nui ngā ākonga ki te āhua o te taiao i ērā wā, te kaupapa matua i hangaia ai tēnā me tēnā momo kakahu, me ngā rauemi i whakamahia hei hanga i ngā kakahu. Ka oti ana te whakawhiti whakaaro, kua tahuri ngā ākonga ki te rangahau i tā rātou i whakatau ai;		brainstorm; article of clothing
ka rangahau ngā ākonga i ngā momo hangarau e whakamahia ana i roto i ngā mahi hanga kakahu, pēnei i te te nihokati, me te pāpanga piripiri. Katahi ka hanga rātou i tētahi tutohi pakitara e whakamārama ana i ngā hua pāi me ngā hua kino o ēnei momo hangarau;		zip; velcro
ka kimi mai ngā ākonga i ngā hangarau i whakamahia i ngā rā o mua hei kawe i ngā mahi e kawea ana e ngā hangarau o ēnei rā; ka toro atu ngā ākonga i tētahi whare hanga kakahu, me te kōrero tahi ki ngā kaimahi e pā ana ki ngā hangarau e whakamahia ana i roto i ā rātou mahi. ka whakatau ngā ākonga i tētahi momo kakahu, ka kohikohi i ngā rauemi hei hanga tauira mō tēnei hei whakaatu i ngā āhuatanga e whai kiko ai te kakahu nei. tērā ka tika te tauira nei mō te tangata, te tare, te kararehe rānei.   Aromatawai Ko te aronga whaiti pea i konei, ko ngā mea ka taea e te ākonga. Me whai wāhi ngā ākonga ki te tūhura i ngā momo pāpanga me ētahi atu momo rauemi hanga kakahu e kitea ai te pāi o tēnā me tēnā. tērā pea ka waiho ma ngā hoamahi tonu o te ākonga e aromatawai ngā raraunga ka whakaaturia e ia e kitea ai tana marama ki ngā hangarau mama me te rerekē haere o ngā hangarau. Taumata 3 & 4 Hangarau ā-Iwi ka patapataihia e ngā ākonga ētahi tohunga whatu e pā ana ki ngā tikanga ka whaia i a rātou ka whakataka i ngā rauemi mo te whatu, tae atu ki te hātepe ka whaia hei whatu i te mea; ka rangahaua e ngā ākonga ngā momo tauira i whakamahia i roto i ngā mahi whatu kakahu i ngā rā o mua, me te kimi mai i te tikanga o ēnei tauira. Mātauranga Hangarau ka hoahoa ngā ākonga i tētahi puweru, me te whakamahi i ngā pāpanga me ngā rauemi o nehera, hei whakaea i tētahi kaupapa me tētahi hiahia kua oti te whakarite. Katahi ka tahuri ngā ākonga ki te hanga tauira (me te āwhina mai a te kaiwhakaako) o tā rātou i whakatau ai. Hei tauira, tērā pea ka hangaia e te ākonga tētahi pāraerae ki te harakeke, tētahi momo kahu rānei hei ārai atu i te ua; ka arotakea e ngā hoamahi o te ākonga tana tauira, me te whai whakaaro ki te kaupapa i hangaia ai tēnei puweru; ka tūhura, ka whakatairite ngā ākonga i ngā tikanga raranga ā-ringa, me ngā tikanga raranga e whakamahia ai ma te mihini; kua whai wāhi atu ngā ākonga ki tētahi hui raranga i tō rātou rohe, me te raranga i tētahi taonga hei whakaea i tētahi hiahia kua oti te whakarite; ka whakamātau ngā ākonga i ētahi tae e whakamahia ana i te ao tauhokohoko me ētahi tae o te ao māori tawhito. Ka arotake rātou i te pāi o ēnei momo tae, i runga anō i te āhua o tētahi rārangi paearu kua oti kē te whakatakoto; ka whakamahi rorohiko ngā ākonga e hopukina ai ngā kōrero e whakatairite ana i ngā momo tae, me ngā tikanga hoatu tae, ngā momo papanga, me ngā hiahia. Aromatawai Ka āta tirohia pea ko te pai o te ākonga ki te hoahoa me te whiriwhiri rauemi hei hanga i tana tauira, tana whakamahi tika i ngā taputapu, me te hua o tana mahi. mā ngā ākonga e arotake ā rātou ake mahi, ngāmahi rānei a ona hoa, i runga anoi tā rātou i whakarite ai i te timatanga. Taumata 5 & 6 Hangarau ā-Iwi kua whakatakoto ngā ākonga i tētahi rārangi pātai e pai ai tā rātou uiui i tētahi kaihoahoa kakahu māori o ēnei ra. Ko tā rātou mahi, he kimi mai i ngā uara e whaia ana e taua kaihoahoa i a ia ka hoahoa i ana kakahu; kua rangahau ngā ākonga i ngā kakahu o nehe o ētahi atu tangata whenua o te ao, me te whakatairite i ēnei ki ērā i hangaia e te māori. Mātauranga Hangarau ka mahi ā-ropu ngā ākonga ki te hoahoa, ki te whakatakoto mahere me te hanga i tētahi taonga ka kokoia ki ngā tae pumau. Me hanga anō rātou i tētahi matarere e whakamārama ana i ngā rauemi i whakamahia me ngā tikanga kia whaia hei rauhi i te momo pāpanga i whakamahia;
ka tūhi kupu whakamārama ngā ākonga e pā ana ki te hoahoa me te hanga i tētahi huinga kakahu mō tētahi rōpū e tūtuki ai tētahi hiahia motuhake. Hei tauira, ko te hanga kakahu mō tētahi kapa haka e haere ana ki tawāhi, mō tētahi kura, mō tētahi kohanga reo rānei. Me whai whakaaro anōki ngā āhuatanga pēnei i ēnei e whai ake nei: monā e hangai ana te āhua o ngā kakahu ki te tikanga i hangaia ai aua kakahu, te taha rerehua, ngā āhuatanga noho haumaru, me te utu;		aesthetics
ka hanga tauira tūatahi ngā ākonga o ngā kakahu kua whakaahuatia i roto i ā rātou kupu whakamārama, me te whai kia āta whakaaturia ēnei tauira. Me whai whakaaro te ākonga ki te whakatairanga me te momo takai e hangai ana; ka whakaaturia e ngā ākonga ā rātou kupu whakamārama me ā rātou mahere ki tētahi huinga tangata, tae atu ki ngā tangata mō rātou ngā kakahu. mā tēnei ka rongo kōrero ngā ākonga e mōhio ai rātou monā ka taea anō ā rātou hoahoa me ā rātou mahere te whakatinana; i runga i ngā kōrero ka hua ake i te arotakenga o a rātou kupu whakamārama me ā rātou mahere, ka whakarite ngā ākonga kia āta hangaia ō rātou kakahu. Heoi anō, me matūa whai whakaaro rātou ki ngāhiahia o ngā kiritaki, ngā huarahi e wātea ana me ō rātou tino hiahia, me te whakatau anō i te hātepe hangarau e tino hangai ana; ka whakatakoto mahere ngā ākonga e tūtuki ai te taha hoahoa me te taha whakanao i ētahi kakahu i ngā ra kēi tūa i te awe mapara hei tauira i te rima tekau tau ki mua. Me āta whakaaro anō ratou ki ngā rauemi ka wātea i taua wā, ngā hangarau, ngā hiahia me ngā pīrangi i taua wa, tae atu ki ngā āhuatanga taiao, ngā utu, me ētahi atu āhuatanga; ka whakatinana ngā ākonga i tā rātou i hoahoa ai, me te hanga i tētahi tauira tūatahi o te kakahu, ā, ka whakaatu i tēnei ki tētahi huinga tangata e noho mai ai ō rātou hoamahi. Me noho takatu anō ngā ākonga, kēi hiahia te whakaminenga ki te whiriwhiri i te pāi o tā rātou i hoahoa ai me te āhua o ā rātou matapae mō ngā rā ki tūa. Aromatawai Tera ka arotahitia ko te ahei o ngā ākonga ki te hanga kakahu pāpai tonu i runga anōi ngā pāearu kua oti te whakatakoto. mo te wāhi ki o rātou whakaaro e pā ana ki ngā kakahu mo tūa atu i te awe mapara, ka taea pea te waiho ma te hunga whakarongo e arotake ngā whakaaro o te ākonga me tana marama ki ngā hātepe hangarau. Kaupapa: ngā Takawairore, ngā Tākaro me ētahi atu Runaruna Horopaki: Te whānau, Te marae, Te hapū me Te Taiao Kaupeka Hangarau: Te Hangarau matū, Te Hangarau mōhiohio me te Hangarau whakamōhio, Te Whakanao me te hātepe, Te Hanga me ngā pūhanga manawa Wheako Whakaari I miharo a Te Wharehuia i a ia ka kite i ngā tane piu poi i ngā whakataetae kapa haka ā-rohe. ā, i a ia ka kōrero atu i tēnei tūahua ki tana koroua, ka mōhio ia he whānui atu ngā tikanga o te piu poi, tēnā i te whakangahau noa iho. I konei ia ka mōhio ki ngā mahi maha tonu i whaia e tana koroua i a ia e tamariki ana. Taumata 1 & 2 Hangarau-ā-Iwi ka kōrero tahi ngā ākonga ki ētahi kaumatua e kitea ai ngā takawairore, ngā takaro me ērā atu runaruna i whaia e rātou i a rātou e tamariki ana, me te āta titiro ki te wāhi ki ēnei momo mahi pārekareka i roto i a rātou mahi i taua wa; ka rangahaua e ngā ākonga ngā momo takawairore, ngā takaro me ērā atu mahi pārekareka a te tangata whenua o tētahi atu wāhi o te ao, ka whakatairite i tā rātou i kite ai ki ngā hanga pēnei a te māori. Mātauranga Hangarau
ka matakitaki, ka tātari ngā ākonga i ētahi momo takawairore, ētahi takaro, tae atu ki ētahi atu mahi pārekareka e taunga ana rātou. Ka whakaahua a-kupu rātou i ngā wahanga me ngā tikanga o ētahi, me te whakamarama anō pēhea ai te whakamahi i ēnei hanga;		toy
kua whakahaere rangahau ngā ākonga e pā ana ki ngā takawairore, ngā takaro me ērā atu mahi pārekareka i whaia e ō tātou tūpuna, me te hanga tūtohi pakitara e whakaahua ana i ēnei. Me whakamārama anō ngā tūtohi nei i ngā wahanga me ngā tikanga, tae atu ki te taha whakamahi i ētahi o ngā hanga nei. Hei tauira, ko ngā riri-takaro me ngā para whakawai, ngā takaro i te wai, ngā mahi whakaharatau, whakapakari tinana, ngā mahi whakapakari pumahara, ngā takaro me ngā umanga a te tamariki, tae atu ki ngā waiata me te whakatangi taonga pūoru;		military games and exercises; memory exercises
ka whakatairitea e ngā ākonga ngā takawairore, ngā takaro me ērā atu runaruna a ō tātou tūpuna ki ērā o nāianei, me te kimi i ngā āhuatanga orite me ngā āhuatanga rerekē;		hobbies
ka kimi mai ngā ākonga i ngā takawairore, ngā takaro, me ērā atu mahi pārekareka e whaia tonuhia ana i ēnei rā, me te tātari i ngā whakarereketanga me ngā whakahangaitanga kua pā mai ki ēnei momo takaro i roto i ngā tau. Me hanga whakaahua ngā ākonga e whakaatu ana i ēnei āhuatanga i runga anō i te takanga o te wā; kua tahuri ngā ākonga ki te kohi i ngā pānui me ētahi atu momo tūhinga e whakatairanga ana i ngā takawairore me ngā takaro, me te whiriwhiri ko ēhea ka hokona e rātou, ā, he aha i hokona ai. Kātahi ka noho ki te hanga pānui e whakatairanga ana i ngā takawairore me ngā takaro a ō tātou tūpuna. ka whakatau ngā ākonga i tētahi momo takaro, tētahi takawairore rānei mai i ngā rangahau he mea whakahaere nā ratau, a, ka hanga ka whakaatu i tēnei, me te titiro ki ngā take i whakatauhia te takawairore, te takaro rānei i te tuatahi ka tātai, ka hanga ngā ākonga i tētahi taonga takaro, tētahi takaro rānei e tika ana mō ngā tamariki he haua ngā tinana, i muri i ngā rangahau e tika ana Aromatawai Ka taea pea te titiro ki ngā āhuatanga katoa o ngā hātepe hangarau i hua ake i ngā mahi o runga ake nei, hei tauira, ko te mārama o ngā ākonga ki ngā whakarerekētanga me ngā whakahounga hangarau. Taumata 3 & 4 Hangarau ā-Iwi ka patapataingia e ngā ākonga ētahi matūa. Ko tā rātou e kimi nei, ko ngā take e hoko takawairore ana, e hoko takaro ana rānei ngā matua mā ā rātou tamariki. Ka pātapataingia anō hoki ko ngā kaiwhakaako i ngā kohanga reo, me te kimi mai he aha i noho mai ai ngā takawairore me ngā takaro hei tino taonga ma te tamariki, ki tā ngā kaiwhakaako titiro. Me whakaatu ngā kōrero ka hua ake i tēnei mahi ki te whakaahua; ka whakatakoto ngā ākonga i ētahi pātai rangahau e pā ana ki te wāhi ki ngā takawairore, ngā takaro me ērā atu momo runaruna i te wa e noho takatu ana ō tātou tūpuna, kātahi ka whakahaere i te rangahau, me te whakaatu i tā rātou i kite ai ki te akomanga. Mātauranga Hangarau ka haere ngā ākonga ki tētahi kohanga reo kia pāi ai tā rātou matakitaki i ngā tamariki e takaro ana. Me āta tirotiro ki ngā momo takawairore me ngā momo takaro e whaia ana e ngā tamariki o tēnā me tēnā taipakeke, me te whakatau he aha i hangai ai tēnā momo takaro ki tēnā taipakeke, tēnā ki tēnā; kua kōwhiria e ngā ākonga tētahi takawairore, takaro, runaruna rānei i whaia e ō tātou tūpuna, me te whakatakoto i tētahi mahere e whakaakona ai tēnei mahi pārekareka ki ngā tamariki o tētahi kohanga reo. Me noho mai ki te mahere nei ngā kupu arahi e tika ai te āhua o te takaro, te whakamahia rānei o te takawairore, me ngā whakamārama e hangaia ai ngā taputapu e hiahiatia ana, me te whai anō kia hāngai te āhua o te mahi pārekareka kua kōwhiria ki te taipakeke o ngā tamariki; kua tātari ngā ākonga i te pānga mai o ngā momo rauemi hou (penei i te kirihou) ki ngā mahi hanga takawairore, hanga takaro o ēnei rā. Ara, he aha ngā momo takawairore me ngā momo takaro e hangaia ana, pēhea rā te wāhi ki ngā utu, ki te taha rerehua, ā, ae rānei ka tere ruha, kāore rānei;
ko tā ngā ākonga he tūhura, he tātari, he arotake i te pānga mai o ngā hangarau o te ao hou (hei tauira, te hanga karetao, me te rorohiko) ki ngā momo takawairore me ērā atu tūmomo runaruna e whaia ana e ngā tamariki o ēnei rā.		robotics
Aromatawai Ko te arotahinga pea i konei, ko te whakariterite me te whakatutuki a te ākonga i tana mahere whakaako i tētahi momo takawairore, takaro rānei ki ngā tamariki o te kohanga reo, me te tirotiro anō monā i hāngai te mea i kōwhiria e ia ki te taipakeke o ngā tamariki. tērā ka aromatawaingia ko te huarahi whakamōhio i whaia e te ākonga, tana aro atu ki ngā kōrero i hua ake, me te kaha tūtuki pai o te kaupapa. Taumata 5 & 6 Hangarau ā-Iwi ka tūhura ngā ākonga i ngā āhuatanga kua pā mai ki tētahi taonga, ki tētahi mahi pārekareka rānei i whaia e ō tātou tūpuna i rerekē ai te taha hangarau o taua mea i roto i ngā tau, me te kimi mai anō he aha i pērā ai; kua hopara ngā ākonga i ngā huarahi whakapai ake i te taha hangarau ka taea i roto i ngā tau kēi te heke iho e pā ana ki tētahi taonga ki tētahi mahi pārekareka rānei kua kōwhiria e rātou. Mātauranga Hangarau ka whakawhiti whakaaro tahi ngā ākonga e pā ana ki ngā momo takawairore, takaro me ērā atu mahi pārekareka e whaia ana e rātou. Kātahi ka mahi ā-rōpū rātou, me te whiriwhiri i tētahi o ēnei, ka whakamārama i ngā taputapu ka whakamahia me ngā tikanga ka whaia e tika ai te haere o te takaro i kōwhiria e rātou. Ko ētahi tauira tērā pea e hangai ana, ko ngā takaro rorohiko, ko ngā mahi kapa haka rānei.
ka hopara ngā ākonga i ngā matapono hangarau o ngā takawairore, ngā takaro, me ngā runaruna kua kowhiria e rātou, me te whakatairite i tēnei ki ērā o tētahi takawairore, takaro, runaruna rānei i whaia e o tātou tūpuna kua ohia manomano ngā ākonga e kitea ai ētahi whakarerekētanga, auaha hangarau rānei i tēnei taonga pārekareka, me te whiriwhiri i ngā huarahi whaihua, i runga anō i ngā hiahia kua tāutua;		technological innovation
ka whakatakoto mahere, ka hanga, ka whakamātau, ā, ka whakapai ake i tētahi tauira tūatahi o te taonga nei;		prototype
ka whakatakoto mahere whakanao, me te whai whakaaro anō ki te āta whakamahi i ngā rauemi, me te utu hei hanga i te taonga, ā, me tāutuhi anō ngā pāerewa kounga e whaia ana;		production plan quality standard
kua whakaritea tētahi mahere hokohoko, me te tūhura i ngā huarahi whakatairanga me ngā huarahi tohatoha ka taea.		marketing plan
Aromatawai Ko tētahi aronga whāiti pea i konei, ko te aromatawai pēhea rawa te pai o te eke o te taonga, o te mahi rānei ki ngā paerewa i hua ake i ngā hiahia, a, pēhea rawa te pai o ēnei ki te whakaata i ngā mātauranga i puta ake i roto ngā mahi tūhura. tērā pea ka taea anō hoki e ngā ākonga te whakaatu ki ngā hoa o te akomanga tā rātou i kite ai i ā rātou mahi tūhura hei whakaari i te rerekē haere o ngā hangarau i whakamahia e ō tātou tūpuna i roto i te wa.   Kaupapa: ngā Whare māori Horopaki: Te Kainga, Te marae, Te Iwi me Te Hapori Kaupeka Hangarau: Te Hanga me ngā pūhanga manawa, Te Hangarau matū, Te Whakanao me te hātepe Wheako Whakaari I pau te wharekai i te marae o Arapera i te ahi. Heoi anō ngā wahanga kāore e tino kino te āhua, ko ngā pakitara poraka raima me ngā tawha konumohe o ngā matapihi me ngā kuaha. Ka whakaturia e ana whānaunga tētahi hui nui tonu hei whakawhiti whakaaro e pā ana ki te whakatu anō i tō rātou wharekai, ā, ka oti te whakatau, me hanga i runga i te whai i tētahi hoahoa hou katoa e uru mai ai he whare pukapuka me tētahi whare hauora. Taumata 1 & 2 Hangarau-ā-Iwi ka kōrero tahi ngā ākonga ki ētahi koroua, kuia e pā ana ki ngā tikanga e hangai ana ki ngāmahi o tēnā me tēnā momo whare i te wā ki ō tātou tipuna; ka pātapataihia e ngā ākonga ētahi koroua, kuia e mārama ai rātou ki te tikanga o ngā whakapaipai (pēnei i te whakairo, i te tūkutuku, me te kowhaiwhai) i roto i ngā whare māori. Mātauranga Hangarau
ka ohia manomano ngā ākonga e pā ana ki ngā momo whare e mōhio ana rātou, me te whakatairite i ēnei ki ngā momo whare i te wa ki o tātou tipuna. E tūtuki ai tēnei, ka hanga rātou i tētahi tūtohi pakitara e whakaatu ana i ngā āhuatanga taurite me ngā āhuatanga tauaro o te hanga o ngā whare, ngā rauemi i whakamahia, me te mahi e kawea nuitia ana i ēnei whare;		contrasting aspects
kua mahi ā-ropu ngā ākonga ki te tāutu i ngā rerekētanga hangarau kua pā mai ki ngā mahi whakatu whare i roto i ngā tau, me te whai whakaaro ki te hanga o ngā whare, ngā rauemi i whakamahia, me te mahi ka whaia nuitia i roto i ēnei whare; hei āta whakaatu i ngā rerekētanga i te taha hangarau o ngā whare i roto i te wā, ka hanga tauira ngā ākonga o ētahi whare o te ao māori o neherā, me te hanga tauira anōo ētahi whare o nāianei e āhua rite ana te tikanga me te whakamahia ki aua whare tawhito;
ka tūhura ngā ākonga i ngā tikanga i whaia e o tātou tipuna hei whakau i te mahana o roto i o rātou whare, me te whakatairite i tēnei ki ngā tikanga whakau mahana o ēnei rā. Kia aro nuitia i konei ko ngā matapono hangarau e noho tuapapa mai ana ki ēnei āhuatanga		technological principle
ka whakatakoto kaupapa, ka tātai, ā, ka hanga tauira ngā ākonga hei whakaatu i te āhua e taea ai e tētahi momo hanganga te whakahaere i ngā āhuatanga kēi roto i a ia, arā, pērā i te wera me te mahana
Aromatawai Ko te aronga nui pea i konei, ko te pāi o ngāakonga ki te hanga i a rātou tauira, te pāi o ta rātou tāutu i ngā rerekētanga i te taha hangarau i roto i te wa, me to rātou marama ki ngā matapono hangarau e kore ai e tatau te mahana i ro whare. Hei tauira, tērā ka taea e te kaiwhakaako te arotake i te kaha marama o ngā ākonga ki ēnei āhuatanga i a rātou e whakaatu ana i a rātou mahi ki ngā hoa o te akomanga		fluctuate
Taumata 3 & 4 Hangarau-ā-Iwi Ka whakatairitea e ngā ākonga ngā whare tūturu o te ao māori me ērā o ētahi atu tangata whenua o te ao. Ko ngā mea kia āta tirohia, ko ngā āhuatanga taurite me ngā āhuatanga rerekē i te taha hanga, te taha rauemi, te taha hiahia tae atu ki te taha tikanga-a-iwi; Ka pātapataihia e ngā ākonga ētahi tangata o to rātou rohe i runga i te whai kitea he aha i tino rata ai aua tangata ki ētahi momo whare. Katahi ka hanga whakaahua ngā ākonga hei whakaatu i ta rātou i kite ai i ngā uiuinga; ka āta arotakea e ngā ākonga te pānga o te taki neke mai o ngā tangata māori ki ngā taone noho ai, mai i ngā tau 1930 ki ngā tau 1950. Ko te mea kia āta arotahitia, ko te rerekē o te āhua o te noho a te māori me te noho tahi ki ētahi atu i te taone. Hei tauira, kua kore i noho toipoto ki tētahi pāpa kainga engari kua marara kē te noho. Mātauranga Hangarau
ka rangahaua e ngā ākonga ngā momo whare me te āhua o ngā whare i hiahiatia e o tātou tipuna i a rātou e noho tahi ana ki ētahi atu whānau. Me āta whai whakaaro ki ngā hiahia, ngā rauemi, te āhua o te hoahoa me te kaupapa matūa o tēnā me tēnā whare. Hei tauira, tērā pea ka tirohia ko te āhua o te pā i ngā ra o mua;		function
kua mahi a-ropu ngā ākonga ki te whakawhiti whakaaro, ki te tūhura e pā ana ki te whakatutaone (tetahi huinga whare me ki, tae atu ki ērā atu momo hanga) me o rātou hiahia e hangai ana ki tēnei;
ka whakarite te kaiwhakaako kia toro atu ngā ākonga i te tari hoahoa taone o te rohe, me te whakatakoto pātai ki ngā kaihoahoa taone e pā ana ki ngā hātepe ka whaia e rātou i roto i a rātou mahi;		town planning office
ka whakatakotoria e ngā ākonga tētahi hoahoa o to rātou taone i runga anō i te āhua o ngā hiahia i tāutua, katahi ka hanga i tētahi tauira o ta rātou i hoahoa ai; ka whakaaturia atu e ia rōpū tana i mahi ai ki ērā atu rōpū o te akomanga, me te matapaki mehemea he kaupapa tēnei ka taea anō te whakatinana. Me āta titiro ki ngā hiahia kua tāutua, ngā rauemi, te taha hoahoa me te utu;
kua tūhura ngā ākonga i ngā tikanga hou me ngā matapono hangarau hou e pā ana ki te hanga whare kua whakamahia he rauemi koroke (hei tauira, ko te whakamahi pereki kua hangaia a-ringa ki te kērepeti), kua whai rānei i tētahi hoahoa koroke (hei tauira, he whare e noho ana ki te poho o pāpatuanuku, ara he momo rua), kua aro nui rānei ki ētahi hiahia koroke (hei tauira, he whare ka tū tonu ina pā mai he pāhu karihi);		not usual; handmade mud bricks nuclear explosion
ko ta ngā ākonga, he whakahiato whakaaro auaha nei e hangaia ai he whare mo rātou i te tau 2020, i runga i te āhua o o rātou hiahia i tērā wa, te utu me te kaha wātea mai o ngā rauemi. Aromatawai Tera pea ko te mea kia arotahitia, ko te pāi o te ākonga ki te arotake i tana kaha whakatutuki i tana i whakatau ai i te timatanga. Ka taea te whakamahi te ākonga kia whakaatu a-waha, a-tuhi rānei i tana i kite ai i tana rangahau, a, ma konei e taea ai te aromatawai i te kaha marama o te ākonga ki ngā kōrero i hua ake i te rangahau. Taumata 5 & 6 Hangarau-ā-Iwi ka uiuia e ngā ākonga ētahi kuia, koroua e pā ana ki ngā tikanga māori e noho tūapapa mai ana ki ngā tikanga me ngā hātepe hangarau o nehera o te hanga whare, o te whakarakei whare hoki; ka āta tirotiro, ka āta arotake ngā ākonga i te rerekē haere o te āhua o ngā hangarau tae noa ki tēnei wa; Mātauranga Hangarau ka whakahaere rangahau ngā ākonga e kitea ai ngā tikanga me ngā hātepe i whaia e o tātou tipuna hei tūku pāra ki ngā wāhi e tika ana, hei whakarato wai, hei whakarato pungao anō hoki ki ngā wāhi i noho ai rātou; ka haere ngā ākonga ki tētahi marae kia pāi ai ta rātou tirotiro e pēhea ana te whakahaeretia o ēnei tikanga me ēnei hātepe i ēnei ra; ka tāutua e ngā ākonga ngā raruraru ka hua ake i ngā hātepe e whaia ana i ēnei ra, me te whakawhiti whakaaro tahi e pā ana ki ētahi huarahi whakapai ake i ēnei tūahua e mau tonu ai ngā tikanga o o tātou tipuna kua whakatakotoria e ngā ākonga tētahi hoahoa whakapakari, whakapai ake i ngā tikanga me ngā hātepe hei kawe atu i a tātou ki te tau 2000, me te u anō ki ngā tikanga māori e hangai ana; ka whakatakotoria tēnei hoahoa ki te aroaro o ngā kaumatua me te hapori kia mohio ai ngā ākonga ki ngā whakaaro o ēnei tangata ki ta rātou i whakatau ai; ka toro atu ngā ākonga i tētahi tautohito, ka tono rānei i ētahi tautohito kia haere mai ki te akomanga ki te whakahaere i tētahi hui e titiro ana ki ngā tikanga i whaia hei whakapaipai i ngā whare māori (hei tauira, ko te whakairo, te tūkutuku me te kowhaiwhai) me te tūhura i te rerekē haere o ngā tikanga i roto i ngā wa;
ka ohia manomano ngā ākonga e pā ana ki te whakatu wharenui i te kura, i tētahi wāhi rānei e pātata ana ki te kura, me te tāutuhi i ngā hiahia o te hapori me ngā rauemi e wātea ana;		available resources
kua mahi a-ropu ngā ākonga ki te whakatakoto i tētahi mahere e pā ana ki te hoahoa me te hanga i ētahi momo whakarakei mo te wharenui, me te u ki ngā tikanga māori e hangai ana. Ka whakatakotoria tēnei ki te aroaro o ētahi o ngā kaumatua o te rohe, ki ngā kaiwhakahaere o te kura, ki ngā ākonga, ngā matūa me ngā kaiwhakaako, i runga i te hiahia kia hoki mai he kōrero i tēnei hunga e pā ana ki ta rātou mahere. Aromatawai Ka āta tirohia pea i te aromatawai mo tēnei kowae ako, ko ngā huarahi whakamahea raruraru i whaia e ngā ākonga me te arotakenga o ēnei e ngā kaumatua me te hapori. Kaupapa: ngā Kai o te ngāhere Horopaki: Te whānau, Te hapū, Te Iwi Kaupeka Hangarau: Te Hangarau matū, Te Whakanao me Te hātepe, Te Hangarau Kai Wheako Whakaari I te raki a Reremoana me ona whānaunga i te mutunga-wiki, i te hui whakanui i te ekenga o tētahi o o rātou whānaunga ki te 21 tau. Ki ana tērā ngā tepu i te kaimoana, i te hangi me ona momo purini anō, pēnei i te purini mamaoa me te purini 'hanga-noa', engari ara kē te tino hiahia o to rātou kuia, ko te kukupa. Taumata 1 & 2 Hangarau-ā-Iwi ka pātapatai haere ngā ākonga i ngā tangata o tō rātou hapori me te kimi mai he aha i noho taonga mai ai te ngāhere ki a rātou. Ka whakaaturia ngā kōrero ka hua ake i tēnei mahi ki ō rātou hoamahi. Ina mutu te wāhi ki tēnā me tēnā o ngā ākonga, ko te tikanga kua noho mai tētahi momo whakaahua a-kupu e tohu ana i te noho taonga mai o te ngāhere i ēnei ra; ka rangahau haere ngā ākonga i ētahi o ngā purakau, ngā waiata me ngā whakatauki e whakaari ana i tētahi āhuatanga o te ngāhere e kitea ai te wāhi nui ki te ngāhere i roto i ngā mahi o ia ra a o tātou tūpuna (hei tauira, ko ngā purakau e whakaari ana i te putakenga mai o ngā rakau a Tane; ka kōrero tahi ngā ākonga ki ētahi kaumatua e pā ana ki te wāhi ki tēnā, ki tēnā o te whānau, ina tahuri te whānau, te hapū, te iwi rānei ki te mahi kai i te ngāhere. Mātauranga Hangarau ka whakawhiti whakaaro tahi ngā ākonga e pā ana ki te pānga mai o te ngāhere ki o tātou tūpuna, me te pānga mai ki a tātou i ēnei wā, ka whakatairite i ēnei i runga anoi te aro nui ki te rerekē haere o ngā hiahia me ngā mea kua matea nuitia i te takanga o te wā;
ka rangahau ngā ākonga i ngā momo kai o te ngāhere i kohia e ō tātou tūpuna (hei tauira, ko ngā momo tipu, ngā momo kopura-whetū, ngā Aitanga pepeke, ngā manu, tae atu ki te kiore, me te kuri), katahi ka whakaatu i tā rātou i kite ai ki te whakaahua;		fungus
ka matapaki ngā ākonga i ngā huarahi mahi kai i te ngāhere, me te whakatairite i tēnei ki o tātou huarahi kohi kai o ēnei rā. Me whai whakaaro ki ngā tikanga i whaia me ngā tangata nā rātou tēnei mahi; kua whakahaere whakamātautau ngā ākonga e kitea ai te pāi o ngā kai ka kitea i te ngāhere e ora ai te tinana. Ka whakamahia ngā kōrero ka hua ake i tēnei hei whakatau i ngā momo kai tērā pea e tika ana kia kainga e tātou i ngā rā kēi te heke mai; kua whakawhitiwhiti whakaaro ngā ākonga mō te pānga mai o ngā rawa hou ki ngā hangarau a ō tātou tipuna (he tauira, ngā konganuku). Ka matapaki rātou i ētahi huarahi ka taea e hangaia ai ngā momo tawhiti, tae atu ki ngā momo taputapu katoa i ēnei rā me ngā rā kēi te tū mai;
kua whakatakoto pūrongo ngā ākonga e pā ana ki te whaihua o tētahi tauira o tētahi momo tawhiti, o tētahi pāraharaha, o tētahi taputapu rānei kua hangaia e rātou, i runga anō i te ū ki ngā pāearu i whakaritea.		tool
ka whakatakoto kaupapa, ka whakatikatika ngā ākonga i a ratau ki te haere ki roto i tō rātau rohe i muri i te wā kua whakatauhia e rātau ngā kai hei kohi ma ratau. Me tino titiro te mahere ki ngā hiahiatanga kua whakatauhia me ngā rauemi kēi te wātea, ā, ka whakatakoto i tēnei ki te aroaro o te kaiwhakaako hei kōrerotanga ma ratau katoa. ka tātai, ka hanga taputapu ngā ākonga hei kohi i ngā kai kua whakatauhia e rātau, hei whakatikatika hei kai Aromatawai Ko te arotahinga pea i konei, ko te kaha marama o te ākonga ki te noho taonga mai o te ngāhere ki ō tātou tūpuna. tērā ka riro mā te kaiwhakaako e arotake te pai o te whakaaturanga o tā te ākonga i kite ai i tana rangahau. . Taumata 3 & 4 Hangarau-ā-Iwi ka uiuia e ngā ākonga ētahi kaumatua, ka āta tirohia rānei ētahi pukapuka e mōhio ai rātou ki ngā tikanga māori e hāngai ana ki te ngāhere me ngā aitanga a Tāne; kua toro atu ngā ākonga i tētahi whakahaere pēnei i te tari a-rohe o Te pāpa ātawhai, o te Royal Forest and Bird Society rānei, me te kōrero tahi ki ngā tangata o reira e pā ana ki a rātou mahi me te wāhi ki a rātou i roto i te hapori. Mātauranga Hangarau
ka kimi mai ngā ākonga i ngā momo tipu i kainga nuitia e o tātou tūpuna, me te hopara i ngā huarahi i whaia e riro mai ai ēnei kai (hei tauira, ko ngā rākau me ngā mauwha, me ngā wahanga o aua tipu i kainga, pēnei i te rau, te kakano, te aka, i te aruhe, te pihi, te hua, te hae, te hinu, te kapia rānei). Ka tāutu anō hoki i ngā matapono hangarau o ēnei tikanga kohi kai;		shrub pollen; gum
ka whakaritea e ngā ākonga tētahi haereere i te taha o ētahi kaumatua ki tētahi ngāhere māori o te rohe. Ko tā rātou i reira, he whiriwhiri i ngā kai ka taea tonutia te kohi haere i ēnei rā, me te tahuri ki te kohi i ētahi tauira. Ka mahia tēnei me te ū tonu ki ngā tikanga māori e hangai ana ki te mahi kai i te ngāhere; kua ohia manomano ngā ākonga e whakautua ai te pātai he aha i kore ai e kitea i ēnei wā ētahi o ngā kai i kainga e rātou mā; ka hopara, a, ka whakamātau ngā ākonga i ngā huarahi taka i ēnei momo kai (hei tauira, pēhea ai te kopepe i ētahi kakano, te kuru, te pehu rānei i ngā aruhe), ā, ka whakatairite i ēnei ki te āhua o te taka kai o ēnei rā, tae atu ki ngā tikanga e whaia ana me ngā matū e whakamahia ana; kua hopara ngā ākonga i ētahi huarahi auaha e takoto mai ai he hangarau i ngā ra kēi te tū mai mō te mahi kai i te ngāhere. Ka tāutu rātou i ngā rautaki me ngā otinga ka taea, kātahi ka whakamātau i tēnā, i tēnā e kitea ai te otinga e tino hāngai ana;
kua whakatakoto ngā ākonga i tētahi rautaki hei whakatairanga i ētahi momo kai mai i te ngāhere, tae atu ki te hanga matarere, puka whakamōhio, ripene ātaata rānei. Me whai whakaaro anō ki te taha hauora, ara, ki te totika o ngā kai e ora pāi ai te tinana.		leaflet; brochure
Aromatawai Ko ngā āhuatanga ka āta tirohia pea i konei, ko te kaha marama o te ākonga ki ngā tikanga e pā ana ki te mahi kai i te ngāhere me te pāi ona ki te āta kohi i ngā kai. Ka riro pea ma ngā kaumatua me te kaiwhakaako tēnei e arotake i te wa tomo atu ngā ākonga ki rō ngāhere. Taumata 5 & 6 Hangarau-ā-Iwi ka kōrero ngātahi ngā ākonga ki ētahi kuia, koroua me te kimi mai he aha ō rātou whakaaro ki tō rātou kore e ahei atu ki ētahi kai i kainga e te māori i ngā ra o mua. tērā pea he kai tēnei kua kore i kainga nuitia, i te mea me uaua ka kitea, ā, tērā tonu pea e hokona atu ana ki tawāhi; ka kimi mai ngā ākonga i ngā whakaaro o te māori e pā ana ki ētahi o ngā kararehe o neherā, me te whakatairite i ēnei ki ngā whakaaro o ētahi atu iwi o te ao. Me āta titiro anō ki te pānga mai o aua whakaaro ki te āhua o ngā mahi. Hei tauira, he tino kai tonu te kiore ki te māori i ngā rā o nehe. Engari kāore e pērā ana te titiro a te pākeha ki te kiore, a nā konei, kāore e whakaatahia ana ngā whakaaro o te māori i roto i ngā tikanga o te motu e pā ana ki te tiaki i ngā rawa o pāpatuanuku. Mātauranga Hangarau ka whakatakoto mahere kokiri ngā ākonga e ahei ai o rātou iwi ki te uru atu ki roto i te ngāhere ki te kohi i ngā kai kua kainga e te māori mai ra anō. Me whai whakaaro anō ki ngā hiahia o te iwi, a te māori anō tikanga penapena i te kai i ngā ra o mua, me ngā tūre o te motu. Ka tapaea tēnei mahere ki mua i te aroaro o te tari a-rohe o Te pāpa ātawhai, me ngā kaumatua hei arotake mā rātou;
ka kimihia, ka rangahaua e ngā ākonga pēhea ai te hopu i ngā kararehe o te ngāhere, pēnei i te kiore me ngā momo manu, me te tāutu i ngā āhuatanga hangarau, pēnei i te whaikiko, te mama o te whakatutuki me te maiatanga;		reliability; practicality; efficiency
ka whakamātau ngā ākonga i tētahi o ēnei tikanga hopu, me te hanga i ngā taputapu e hangai ana ki ngā matū e hangai ana (me whai kia tūturu anō te rahi o te tauira nei). Inā kitea te whaihua o tēnei tauira, ka tahuri anonga ākonga ki te whakatikatika i ā rātou taputapu me a rātou tikanga e whaihua ake ai te tauira, a, e hangai ake ai ki te āhua o nāianei; ka arotake, ka arohaehae ngā ākonga i te pānga mai o te hangarau ki ngā kai e kainga ana e tātou i ēnei ra, me te whakatau anō i te pānga ki te hauora o te tangata, ki te hapori anō hoki. Aromatawai Ko te arotahinga pea i konei, ko te kaha matau me te kaha mārama o te ākonga ki te whaitakenga o te penapena i te ngāhere i runga i te āhua o tā rātou mahere kokiri me te arotakenga o te mahere. Ka waiho pea ma ngahoamahi e arotake te pāi o te ākonga ki te hanga i tētahi taputapu hopu kiore, hopu manu rānei.   Kaupapa: ngā Whakapaipai me ngā Whakarakei i te Tangata Horopaki: Te whānau, Te hapū, me Te Iwi Kaupeka Hangarau: Te Hangarau matū, Te Whakanao me Te hātepe Wheako Whakaari I te taone a māia me ana hoa i ngā hararei kura, e kimi ana i tētahi taonga hei hoko mā tō rātou kaiwhakaako, he taonga ka noho hei whakamaumaharatanga ki a rātou. Engari i whakatakariri rātou i te mea heoi anō ngā mea ka taea e ō rātou pukoro, ko ngā taonga hauarea nei. Ka mea ake a Ramari mana e inoi tana tūngane kia hanga mai i tētahi hei kaki ki te koiwi ka hangaia ki te wheua hei koha ma rātou ki tō rātou kaiwhakaako. Taumata 1 & 2 Hangarau-ā-Iwi kua tūhura ngā ākonga i ngā whakaaro o ō rātou tipuna e pā ana ki ngā whakarakei i whakamaua e rātou ki ō rātou tinana, me te kimi mai i te take i whaia ai ēnei momo whakarakei, tae atu ki te hua me te uara ki te tangata, ki te hapū, me te iwi o te whakamahi i ēnei momo taonga. kua whakahaere rangahau ngā ākonga i waenganui i ngā hoa o te akomanga me ō rātou whānau. Ko tā rātou e kimi nei, ko te take i whakamaua ai he whakarakei i tēnā, i tēnā, ā, he aha te tikanga me te hua, ki ō rātou whakaaro, o te mau i aua whakarakei; kua whiriwhiri ngā ākonga i tētahi pakiwaitara, waiata, whakatauki rānei e whakaatu ana i te mana, i te wāhi nui rānei ki ētahi momo whakarakei. Mātauranga Hangarau ka whakawhiti whakaaro ngā ākonga e pā ana ki ngā momo whakapaipai me ngā momo whakarakei i te tinana e waia ana rātou. Kātahi ka haria mai e rātou ētahi ki te kura kia pāi ai te whakamārama me te whakawhiti kōrero e pā ana ki a rātou taonga;
ka mahi ā-ropu ngā ākonga ki te rangahau i ngā whakapaipai me ngā whakarakei a ō rātou tipuna (hei tauira, ko ngā pāre me ērā atu momo whakarakei mahunga, ngā puheki me ērā atu momo whakarakei makawe, ngā whakakai, ngā momo hei katoa, ngā whakarakei, ngā autui, ngā tauri komore, ngā moko, me ērā atu momo whakapaipai). Katahi ka whiriwhiri ngā ākonga i tētahi momo huarahi e hangaia ana e pāi ai ta rātou whakaatu atu i tā rātou i kite ai ki te akomanga;		cloak pin; wrist and ankle decoration
kua kōwhiria e ngā ākonga tētahi momo whakapaipai i te tinana e pāi ana ki a rātou, me te kōwhiri anō i tētahi e āhua orite ana tērā pea i whakamahia e ō rātou tipuna. Ka āta tirohia ngā momo rauemi, me ngā momo taputapu i whakamahia, tae atu ki ngā tikanga hanga i whaia hei hanga i ēnei mea, me te whakatairite i ēnei kia kitea ai ngā āhuatanga hou kua uru mai ki te taha whakanao; ka tūhura anō ngā ākonga i ngā tikanga rokiroki me te āhua o te tautiaki i ngā taonga nei (hei tauira, ko ngā waka huia me ērā atu momo pouaka i whakamahia hei rokinga moenei tūmomo taonga) me te kimi mai he aha i hangaia ai tēnā momo rokiroki, tautiaki rānei, ki tēnā momo taonga, tēnā ki tēnā;
kua whakamātauria e ngā ākonga ngā momo rauemi e whakamahia ana hei hanga whakarakei me ērā atu tūmomo whakapaipai i te tinana, me te aro nui ki te kaha o te rauemi, mehemea ka tere ruha, te tawariwari, te utu, me te kaha wātea mai.		flexibility
ka tātai, ka hanga whakapaipai ngā ākonga i te wā kua whakatauhia e rātau te hiahiatanga me te huarahi hei whakamahi i taua whakapaipai. Ka whakahaere rangahau rātau mō ngā rawa e tika ana, ā, ka arotakehia mō te taha rerehua me te āhua o te mahi a taua hua Aromatawai Ko te aronga nui pea i konei, ko te matau me te marama o ngā ākonga ki te rerekē haere o te taha hangarau i roto i ngā mahi whakanao whakarakei i roto i ngā tau. Taumata 3 & 4 Hangarau-ā-Iwi ka hopara ngā ākonga i ngā momo whakarakei tinana a ētahi atu tangata whenua o Te moana nui a Kiwa, me te whakatairite i ēnei ki a te māori, me te tātari i ngā āhuatanga e orite ana, e rerekē ana; ka rangahau ngā ākonga i ngā tikanga a te māori e hangai ana ki tēnā, ki tēnā momo whakarakei. Mātauranga Hangarau ka kōwhiria e ngā ākonga tētahi momo whakarakei tinana, me te pōwhiri i tētahi tohunga ki te hanga i taua momo taonga ki te haere mai ki te whakamārama, ki te whakaatu i ngā tikanga hanga e whaia ana i ēnei ra; ka mahi ā-ropu ngā ākonga me te whiriwhiri i tētahi take e hangaia ai tētahi taonga whakapaipai (hei tauira, tērā pea e whakaarohia ana tētahi koha ma ētahi kaumatua o te rohe, tētahi taonga rānei ma tētahi tamaiti e iriiritia ana, tētahi momo whakarakei rānei mo tētahi kapa haka toro whenua). Ka tahuri ngā rōpū ki te kowhiri, ki te hoahoa me te hanga i tētahi taonga e hangai ana. Me whakamahi rātou i ngā momo rauemi e tika ana, ā, me totika anō te āhua o ta rātou whakamahi i ngā taputapu; kua tahuri ngā ākonga ki te hoahoa i tētahi momo takai, i tētahi momo pouaka rānei e hangai ana ki ta rātou i hanga ai, me te hoahoa anō i tētahi tapanga e hangai ana, katahi ka hanga i ēnei mea e rua; ka pōwhiritia ngā matūa me ngā whānau kia haere ake ki tētahi whakaaturanga ki a kite i ngā taonga kua hangaia e ahei ai ngā ākonga ki te whakamārama i ngā tikanga o ta rātou hoahoa i a rātou taonga, tae atu ki ngā rauemi me ngā hātepe i whakamahia;
kua hopara, kua whakamarama ngā ākonga i te pānga mai o te kaha momohanga o ngā rauemi ki ngā momo taonga tūturu a te māori e wātea ana i ēnei rā (hei tauira, ko te maha tonu o ngā taonga e hangaia ana ki te wheua, e whakamahi kē ana i ngā wheua o te kau). Me titiro anō ki te pānga mai o ngā rauemi hou (hei tauira, ngā momo kirihou);		scarcity
ka tātari ngā ākonga i ngā pūnaha hangarau e whaia ana hei hanga whakarakei i runga i te āhua o ngā kokuhunga, te hātepe me ngā whakaputanga me te aro nui ki ngā āhuatanga pēnei i te nui o te wā ka whakapauhia, te utu, ngā rawa me ngā tangata ka whai wāhi atu ki aua pūnaha.		input output
Aromatawai Ko te arotahinga pea i konei ko te pai o te ākonga ki te hanga i tētahi momo whakarakei i runga anō i te āhua o ngā kōrero me ngā whakamārama i hua ake i ngā tangata i whai wāhi mai ki ngā mahi o tēnei kowae ako. Taumata 5 & 6 Hangarau-ā-Iwi ka rangahau ngā ākonga i tētahi purākau e whakaahua ana i te pūtakenga mai o tēnei mea, te ta moko i Aotearoa nei, katahi ka hanga whakaari, ka whakamahi rānei i a rātou ake kupu hei whakaatu i tēnei kōrero; ka pātapataingia e ngā ākonga ētahi tangata o to rātou hapori e kitea ai ngā take e taia ana ētahi tangata ki te moko i ēnei rā, me te kimi mai anō i te tikanga o ngā tauira e kōwhiria ana e rātou; ka kōrero tahi ngā ākonga ki ētahi kuia, koroua e kitea ai ngā āhuatanga o te ta moko i pā atu ki a rātou, me te kimi mai anō i ngā whakaaro o te māori ki tēnei momo whakanikoniko i te tinana. Mātauranga Hangarau ka toro atu ngā ākonga i tētahi tohunga ta moko o te rohe me te kimi mai i ngā tikanga ta e whaia ana i ēnei ra; kua rangahau ngā ākonga i ngā tikanga ta moko i whaia i ngā rā o nehe (tērā pea ka taea e rātou te kimi mai tētahi tangata e ū tonu ana ki aua tikanga tawhito i ēnei rā), ā, ka tātari i ngā rerekētanga i waenganui i ēnei me ngā tikanga hou. Me āta whai whakaaro ki ngā tikanga e hangai ana ki te mahi, ngā taputapu me ngā momo tae e whakamahia ana; kua tūhura ngā ākonga i ngā tauira moko i whakamahia e ō tātou tipuna, me te kimi mai i ngā ingoa me te tikanga o tēnā, o tēnā tauira, me ngā wahanga o te tinana e mau mai ai aua moko. Ka oti ana te taha rangahau, kua tahuri ngā ākonga ki te āta whakaatu i tā rātou i kite ai (tērā pea ka whakamahia te rorohiko hei hanga i tētahi whakaaturanga ā-pikitia e hāngai ana); ka whiriwhiria e ngā ākonga tētahi take e mahia ai tētahi moko, me te hoahoa i tētahi tauira e hangai ana; ka titiro ngā ākonga ki ngā mahi ta moko kāore e tino pāi ana ki ētahi o te hapori whanui (hei tauira, ko te whakamahia o te ta moko e ngā rōpū pērā i a mangu Kaha, i a wai ake rānei), me te arotake i te pānga mai o tēnei ki ngā mahi ta moko o te ao māori, tae atu ki te kaha ake o te whaia o te tā moko hei mahi toi i ēnei rā. Aromatawai Ko te arotahinga pea i konei, ko te kaha matau me te kaha marama o te ākonga ki te rerekē haere o ngā tikanga ta moko, me te wāhi nui ki te ta moko i roto i ngā tau. E tūtuki ai tēnei, tērā pea ka riro ma oratou hoamahi tonu a rātou rangahau e tirotiro, e arotake. Kaupapa: ngā Toi māori Horopaki: Te whānau, Te Kainga, Te marae, Te Hapori Kaupeka Hangarau: Te Hangarau matū, Te Whakanao me Te hātepe
Wheako Whakaari I haere atu a Raukura raua ko Te Aramoana i te taha o tō rāua kuia me tō rāua koroua ki te whakatuwheratanga o tētahi wharenui o te ao hou. I miharo raua ki ngā whakapaipai o te wharenui me te mau mai o ngā tae i tūa atu i te whero, te ma me te pango. Ahakoa i whakaae a nānny raua ko Koro he ātaahua te whare, kāore raua i tino pāi ki te kaha tauhou o te āhua o ngā tauira me ngā waitohu, ngā tae me ngā matū. Ara kē te momo wharenui e taunga ana raua, ko ngā wharenui e mau mai ana ngā momo whakapaipai o te ao tawhito.		pattern; motif; material
Taumata 1 & 2 Hangarau-ā-Iwi ka kōrero tahi ngā ākonga me ētahi kaumatua e kitea ai ngā take i kawea ai ētahi mahi toi e te tane (pēnei i te whakairo), me ētahi atu e te wāhine (pēnei i te raranga); ka rangahau ngā ākonga i ngā kōrero me ngā purakau e whakaaturia ana i roto i ngā tauira me ngā waitohu o te ao māori tawhito; ka whakarite ngā ākonga kia haere atu rātou ki tētahi ringatoi o ēnei ra, kia haere mai rānei te ringatoi ki te kura. Ko te kaupapa o te hui tahi ki tēnei ringatoi, kia mohio ngā ākonga ki te wāhi ki ngā tauira me ngā waitohu tawhito i roto i ana ake mahi toi. Mātauranga Hangarau ka whakawhiti whakaaro tahi, ka matapaki ngā ākonga e pā ana ki ngā mahi toi o te ao māori tawhito e waia ana rātou (hei tauira, ko te rāranga, te whakairo, te tūkutuku, te kowhaiwhai) me te whakatairite i ēnei ki ētahi atu momo mahi toi e waia ana rātou; ka mahi ā-rōpū ngā ākonga ki te kōwhiri i tētahi o ngā momo mahi toi o te ao māori tawhito, me te whakarite i tētahi whakaaturanga (he whakaahua ā-pikitia, ā-waha) e whakaahua ana i ngā tauira me ngā waitohu i whakamahia, me te take i whakarakeitia ai ētahi taonga, ētahi whare, me ērā atu tūmomo mea;
ka tūhura ngā ākonga i te rerekē haere o ngā tauira me ngā waitohu e mau mai ana ki ētahi taonga (hei tauira, ko ngā waitohu 'rarangi-tōtika' i roto i te raranga me ngā waitohu 'rarangi-pewa' i roto i te whakairo me te kowhaiwhai);		rectilinear curvilinear
ka tito pākiwaitara ngā ākonga, katahi ka hanga i tētahi pukapuka nui hei whakaatu i ta rātou kōrero, me te whakamahi anō i ngā tauira me te waitohu o te ao māori tawhito. ka tātai, ka hanga ngā ākonga i tētahi mea i takea i runga i tētahi tino toi he mea rangahau nā ratau, i muri i te wā i whakatauhia e ratau e hiahiatia ana, he huarahi hoki kēi te wātea hei whakamahi i te mea nei, ā, kua tirohia e ratau ngā rauemi kēi te wātea. Ka kōrero ratau mo ta ratau hoahoa me tō rātau aropa, me te kaiwhakaako. Ka arotakehia e ratau ta ratau hoahoa e ai ki te whakamarama tuatahi, ka whakarereke i ngā wāhi e tika ana. Aromatawai Ko te aronga whāiti pea i konei, ko te matau me te mārama o ngā ākonga ki ngā momo mahi toi a te māori, me te tikanga o ngā tauira me ngā waitohu. Me arotake ā rātou whakaaturanga e tūtuki ai tēnei. Ka taea anō hoki te waiho ma o rātou hoamahi tonu e arotake tā rātou 'pukapuka nui'. Taumata 3 & 4 Hangarau-ā-Iwi kua rangahau ngā ākonga i ngā pakihi me ērā atu tūmomo whakahaere o te rohe e taea ai e rātou te hanga rarangi e whakaatu ana i ngā tauira me ngā waitohu kua whakamahia e aua pakihi hei pānui, hei whakatairanga rānei i a rātou mahi. mai i ngā kōrero ka hua ake i tēnei rangahau, ka whiriwhiri ngā ākonga i tētahi o aua whakahaere, me te kimi mai he aha i kōwhiria ai e taua whakahaere tērā o ngā waitohu, o ngā tauira rānei; ka patapatai ngā ākonga i ngā tangata o tō rātou hapori e kitea ai o rātou whakaaro e pā ana ki te whakamahi a ngā whakahaere i ngā tauira me ngā waitohu o te ao māori tawhito hei pānui, hei whakatairanga rānei i a rātou me a rātou mahi. Mātauranga Hangarau ka pōwhiri ngā ākonga i tētahi matanga toi (pēnei i te tohunga raranga, i te tohunga whakairo rānei) kia haere mai ki te kura ki te whakahaere i tētahi pāpamahi e pā ana ki tētahi mahi toi e kitea ai ngā hātepe me ngā tikanga hanga ka whaia ina whakapaipaitia ana tētahi taonga, tētahi whare rānei; kua hopara ngā ākonga i te rerekē haere o ngā tikanga hanga i roto i ngā tau i taea ai ētahi o ngā tauira whakarakei hou (hei tauira, ina tirohia te raranga me te mahi tūkutuku, ara ētahi whakarerekētanga i whaia i te taha hanga e mama ake ai te hoatu i ngā tae);
ka whakamahi ngā ākonga i ngā tikanga ine nui me ngā ine kounga hei kimi mai i tētahi kaupapa e hangaia ai tētahi kari pākihi, tētahi mokoreta rānei, katahi ka tahuri ki te hoahoa me te hanga i taua kari, i taua mokoreta rānei. Me whai rātou kia uru mai ētahi tauira me ētahi waitohu e hāngai ana ki te hunga mā rātou te taonga nei;		quantitative and qualitative methods; business card; letterhead
kua kōwhiri ngā ākonga i tētahi atu momo 'huarahi' e whakaaturia ai ngā tauira me ngā waitohu, me te tūhura i te hātepe hangarau me matūa whai e taea tēnei huarahi hou. Hei tauira, ko te whakamahi toka puia hei hanga whakairo, ko te whakamahi kirihou rānei hei raranga, hei whatu rānei. Me whai whakaaro ngā ākonga ki ngā tamitanga me ērā atu tūmomo āhuatanga e hangai mai ana e tūtuki ai te mahi, katahi ka āta whai rātou i te hātepe kua whakaritea.
Aromatawai Ko te aronga nui pea i konei, ko te pai o te ākonga ki te hoahoa me te hanga i taua kari pakihi, i taua mokoreta rānei, i runga anō i ngā whakaaro ka hua ake i te hunga mā rātou te kari, te mokoreta rānei.		letterhead
Taumata 5 & 6 Hangarau-ā-Iwi ka patapatai ngā ākonga i ngā tangata o tō rātou hapori e kitea ai he aha i kaha ake ai te rata o te tangata ki ētahi momo mahi toi, tēnā i ētahi atu, a, he aha i hokona ai e ētahi tangata ngā mahi toi hei momo 'putea' mō ngā rā kēi te heke mai; kua tūhura ngā ākonga i te mau mai o ngā tauira me ngā waitohu māori ki ngā kakahu, me te kimi mai anōhe aha i whai ai ētahi kaihoahoa kakahu kia matūa noho mai he waitohu pērā ki o rātou kakahu; ka āta arotake ngā ākonga i te pānga mai o ngā hangarau, me te rerekē haere o ngā hangarau i roto i te takanga o te wā, ki te āhua o ngā mahi toi māori, ki ngā ringa toi māori, me te kiritaki. Mātauranga Hangarau ka kowhiri ngā ākonga i tētahi momo mahi toi, me te whakatau i ētahi kaupapa e hangaia ai he taonga toi, ngā mea e matea nuitia ana me ngā hiahia matamua. Kātahi ka whakatokoto rātou i tētahi mahere hoahoa e hangaia ai taua taonga, me te mau mai anō tētahi tauira, o tētahi waitohu rānei o te ao māori tawhito, o tētahi waitohu rānei nā rātou tonu i hanga (hei tauira, ko tētahi taonga e uru mai ai te raranga, te whiri, te whakairo, te kowhaiwai rānei);
kua tūhura ngā ākonga i te wāhi ki ngā tauira me ngā waitohu o te ao māori tāwhito, tae atu ki ērā o nāianei, i roto i ngā momo whakarakei i te tinana. Katahi ka tāutu i ngā mea e whaia nuitia ana e ngā kiritaki, me te hoahoa i tētahi rarangi taonga e pāi ana ki a rātou;		consumer
kua whakatakoto ngā ākonga i tētahi mahere whakatutuki me te aro nui ki te whakapau tika i ngā rawa e puta ai tētahi hua pāpai tonu. Ko tā rātou e whai ana, kia puta tētahi taonga e u ana ki ngā paearu mō te hanga me te taha rerehua. Hei tauira, ko te mahi mai i tētahi peke e raua atu ai ngā kōrero katoa e pā ana ki tētahi hui kaupapa māori; kua tātari ngā ākonga i ngā huarahi whakatairanga e hāngai ana, me te hanga i tētahi matarere, tētahi puka rānei e whakatairanga ana i ā rātou taonga;
ka toro ngā ākonga i tētahi whare taonga o ēnei rā, i tētahi whare toi rānei. Ko tā rātou mahi, he āta rangahau i ngā momo mahi t