E ngā iwi, e ngā whānau, e ngā pouako, tēnā koutou, tēnā koutou, tēnā koutou katoa.

E tohu ana tēnei tauaki marautanga i tētahi ara hou mō ngā tamariki e whakanoa ana ki te reo Māori i Aotearoa. E ahu ngātahi ana tēnei tuhinga me te tauāki marautanga e kiia nei ko te Hangarau i roto i Te Marautanga o Aotearoa ū, arā, ko ngā whāinga paetae o tērā pukapuka e takoto mai ana ki tēnei nā, engari ko ngā tauira wheako me ngā tauira aromatawai e whakaata kē ana i ngā tikanga me ngā whakaaro Māori.

Ka noho mai tēnei tauāki marautanga hei tuapapa mō ngā kaupapa hangarau mai i te tau 13 o te kura, arā, mai i ngā akomanga o ngā tamariki nohinohi i te kura tuatahi tae noa atu ki ngā akomanga i te pae 7 i te kura tuarua.

Ko tā tēnei tauaki marautanga hangarau e whai ana, kia matatau ngā ākonga ki ngā āhuatanga hangarau. E rua ngā whenu, ā, ko te tumanako mā te whai i ēnei whenu ka taea e ngā ākonga te kaha whai wahi atu ki tēnei ao hangarau, ao ohanga e noho nei rātou. Ko te whai kia noho mai ngā whāinga paetae ki ētahi whenu e rua (kaua ki ētahi whenu e toru pērā tō te marautanga Pākehā), e whakaari ana i tā te Māori anō titiro. Arā, kāore te Māori e wehewehe i te mātauranga ake me te taha kawe i aua matauranga i roto i ngā mahi. Nā reira, ahakoa e rerekē ana te rahi o ngā whenu, kei reira katoa ngā whāinga paetae e tika ana.

He mea whakatakoto ngā tauira wheako me ngā tauira aromatawai i runga i te hiahia kia mārama mai ā tātou ākonga ki ngā hangarau a ō tātou tupuna, a, kia kite rātou i ngā hua o aua hangarau. E tutuki ai tēnei, e whakahaua ana rātou kia tiro whakamuri ki te āhua o nehe e tū pakari ai, e tū tangata ai rātou i tēnei ao e noho nei rātou, me te ao anō kei tua o te awe mapara. E whakahaua ana ngā ākonga kia arotake i ngā hangarau a ngā tupuna, ā, tērā pea kia rawekeweke i aua hangarau e hangai ake ai ki te āhua o ēnei rā, me ngā rā ki tua. Mā te whai kia mārama rātou ki ngā hangarau a te iwi Māori o mua, ka whānui ake ngā huarahi me ngā kōwhiringa e wātea ana ki ā tātou ākonga i a rātou ka noho ki te āta whiriwhiri i ngā otinga hangarau mō ēnei rā.

Inā tirohia ngātahitia ngā tauira wheako o tēnei pukapuka me ērā o te tauāki marautanga i tuhia ki te reo Pākehā, ka maha tonu ngā wheako e wātea ana hei whāwhātanga atu mā ā tātou ākonga, ā, ko te tumanako ka whakamahi ngā kaiwhakaako i ngā wheako mai i ēnei tuhinga e rua.

Ehara i te mea e āta tautuhi ana, e āta whakaahua ana rānei tēnei tuhinga i te katoa o ngā mea e noho mai ana ki te hangarau Māori. Ko tāna kē, he whakaatu i ētahi tohu me ētahi ahunga e mārama ake ai ngā ākonga ki ngā hangarau ake o te iwi Māori. Otirā me te whai kia mōhio anō rātou e noho tahi ana rātou ki tētahi taupori, ā, he maha tonu ngā iwi, ngā whakanekeneke me ngā whakahoutanga hangarau kei tēnei taupori, ka mutu, me mātua whai wāhi atu rātou ki ēnei āhuatanga katoa.

E tika ana kia whakamihia ngā tāngata i whai wāhi mai ki tēnei tuhinga, tae atu ki ngā kaimahi o te Tāhuhu o te Mātauranga, ki ngā kaituhi me ngā kaiwhakamāori, ki ngā rōpū arahi, ki ngā rōpū whakamāherehere, ki te Rōpū Arotake, tae atu ki te Taura Whiri i te Reo Māori.

Howard Fancy

Secretary for Education