| Te Pūtake
Tīkina atu i tuawhakarere
I te ao kōhatu
Ngā mōhiotanga o rātou mā
Hei kawe i a tātou i roto i te ao tūroa
Kua takoto kē te whariki i rarangahia e rātou
Wānangahia, tuakina kia tau
Rangahaua kia maumahara
Manakohia kia whiwhi ai
Te mātauranga Māori motuhake.
E pupū tonu nei te puna o te mātauranga Māori.
Te orokohanga o te ao tūroa, ko Rangi rāua
ko Papa: nā ā rāua tamariki maha raua i wehe kia puta ko
te ao mārama. Ko ētahi o ā rāua tamariki i noho ki
a Rangi, ko ētahi i noho ki a Papa. Ko ētahi i noho wehewehe,
tēnā ki tona riu, tēnā ki tona riu.
Ko ērā o ngā tamariki i noho ki a Rangi,
ko te whānau mārama me ngā aorangi. Ko rātou i noho
ki a Papa, ko Tāne Mahuta, ko Haumia-tiketike, ko Tūmatauenga,
ko Rongo. Kei waenganui ko Tawhirimatea me ōna ia katoa. Ko Tangaroa
ki ngā wai kaukau me ngā moana. Ko ētahi noa ēnei
o ngā tamariki a Rangi rāua ko Papa. Koia nei te hanga o te
ao tūroa.
Ka puta te ira tangata hei whakakikokiko i te rangi me
te whenua. I piki a Tāne ki te Rangi Tuhaha ki te tiki i ngā
mātauranga o te wananga. E toru ngā kete o te wānanga nei:
Ko te kete Tuatea
Ko te kete Tuauri
Ko te kete Aronui.
Kei roto i ēnei kete e karapoti ana te noho a te
tangata. Kei roto ano i ēnei kete te pai me te kino, ngā mea
tika, ngā mea he me ētahi atu, mā te tangata e rapu.
Koia nei te timatanga o te noho a te Māori ki te
whenua. Ka whakamahia e rātou ō rātou mōhio hei whatorotoro
atu ki tō rātou ao, ka whai hua ngā whātorotanga nei
hei oranga mō rātou. Kei te noho tonu mai ēnei āhuatanga
hei ārahi i te iwi Māori inaianei, anga atu.
Kua takoto mai rā i a rātou te huarahi, ko
tā tātou he whakapūmau, he whāngai, he whakahihiko
kia tipu ake ai ngā pūkenga hangarau e hāngai ana ki tēnei
ao hurihuri.
Te
Whakatipu o ngā Tāngata e Matatau ana i Roto i te Hangarau
|
E whakaatu ana te hoahoa nei i te maha o ngā mea e whai pānga
ana ki te āhua o te tipu o te kaihangarau Māori:
Te Ao Tūroa - te ao whānui e taunga ana te ākonga
Te Ao Kōhatu - ngā ariā, ngā mātāpono
me ngā tikanga hei whakatu te Māori ākonga. Anei
ētahi mauri, wairua, uara, ohaoha, āroha, whakapono, manaaki.
Te Mātauranga Hangarau - te whakamana ake i ngā ākonga
kia matatau rātou ki te hangarau ma te whakahiato i:
- te māramatanga me te mātai ki te pānga i waenganui
i te hangarau me ngā tangata;
- te mōhiotanga, te māramatanga me ngā pūmanawa
hangarau.
Ko tā tēnei tauaki marautanga hangarau e whai ana, kia
matatau ngā ākonga ki ngā āhuatanga hangarau.
He mea whakatakoto ngā tauira wheako me ngā tauira aromatawai
i runga i te hiahia kia mārama mai ā tātou ākonga
ki ngā hangarau a ō tātou tupuna, a, kia kite rātou
i ngā hua a aua hangarau. E tutuki ai tēnei, e whakahaua
ana rātou kia tiro whakamuri ki te āhua o nehe e tā
pakari ai, e tū tangata ai rātou i tēnei ao e noho
nei rātou, me te ao anō kei tua o te awe māpara.
E whakahaua ana ngā ākonga kia arotake i ngā hangarau
a ngā tūpuna, ā, tērā pea kia rawekeweke
i aua hangarau e hangai ake ai ki te āhua o ēnei rā,
me ngā rā ki tua. Mā te whai kia mārama rātou
ki ngā hangarau a te iwi Māori o mua, ka whānui ake
ngā huarahi me ngā kōwhiringa e wātea ana ki
ā tātou ākonga i a rātou ka noho ki te āta
whiriwhiri i ngā otinga hangarau mō ēnei rā.
|
|
